[HOT] Xem Kinh tạng Pali: 5 bộ Nikaya gồm những gì và nên đọc từ đâu
Khi nghe nói "Kinh tạng Pali" hay "năm bộ Nikaya", nhiều người muốn đọc nhưng không biết bắt đầu từ đâu, vì mỗi bộ dài hàng trăm đến cả nghìn trang. Bài viết này giới thiệu từng bộ, nêu những bài kinh đáng đọc trước và gợi ý cách đọc để không bị bỏ cuộc.
Các bản dịch trong bài đều là bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, bản dịch được dùng rộng rãi nhất tại Việt Nam.
Kinh tạng Pali là gì?
Tam tạng Pali gồm ba phần: Kinh tạng (lời Phật dạy), Luật tạng (giới luật của chư Tăng) và Luận tạng (phân tích giáo lý). Kinh tạng là phần ghi lại các bài thuyết pháp của Đức Phật và một số đại đệ tử, chia thành năm bộ gọi là Nikaya. Đây là nguồn kinh điển mà Phật giáo Nguyên thủy, Nam tông coi là nền tảng. Bạn có thể đọc thêm bối cảnh trong bài Phật giáo nguyên thủy là gì.
Năm bộ Nikaya
1. Trường Bộ (Dīgha Nikāya)
Gồm 34 bài kinh dài, chia thành ba tập trong bản Việt. Nổi tiếng nhất là Kinh Phạm Võng (bài 1), Kinh Sa-môn Quả (bài 2), Kinh Đại Bát Niết Bàn (bài 16, kể những ngày cuối đời Đức Phật), Kinh Đại Niệm Xứ (bài 22) và Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt (bài 31, lời Phật dạy cho người tại gia về các mối quan hệ trong gia đình, bạn bè, xã hội).
2. Trung Bộ (Majjhima Nikāya)
Gồm 152 bài kinh có độ dài vừa phải, chia ba tập. Đây là bộ dễ tiếp cận nhất với người mới vì chủ đề phong phú: Kinh Pháp Môn Căn Bản (bài 1), Kinh Niệm Xứ (bài 10), Kinh Ví Dụ Cái Cưa (bài 21, dạy về nhẫn nhục), Kinh Ví Dụ Con Rắn (bài 22), nhiều bài về thiền, về nhân quả và về cách sống của người xuất gia lẫn tại gia.
3. Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya)
Các bài kinh ngắn được gom theo chủ đề, mỗi chủ đề gọi là một "tương ưng". Bản Việt chia thành nhiều tập: Thiên Có Kệ (chư thiên, Ác ma, Phạm thiên, vua Kosala...), Thiên Nhân Duyên, Thiên Uẩn, và các thiên về sáu xứ, về đạo phẩm. Nếu muốn nghiên cứu một chủ đề cụ thể như Duyên khởi, Ngũ uẩn, Tứ diệu đế hay Bát chánh đạo, bộ này rất tiện vì mọi bài kinh về chủ đề ấy được xếp liền nhau. Bài Kinh Chuyển Pháp Luân, bài thuyết pháp đầu tiên của Đức Phật, nằm trong bộ này.
4. Tăng Chi Bộ (Aṅguttara Nikāya)
Các bài kinh được sắp theo số pháp: Chương Một Pháp, Chương Hai Pháp, tăng dần đến Chương Mười Một Pháp. Cách sắp xếp này giúp dễ nhớ, và nội dung thường rất thiết thực cho đời sống: cách đối xử trong gia đình, cách làm giàu chân chính, cách thực tập thiền. Bài Kinh Kalama (Kesamutti), dạy về tinh thần tự mình kiểm chứng thay vì tin mù quáng, thuộc bộ này.
5. Tiểu Bộ (Khuddaka Nikāya)
Là bộ gồm nhiều tập kinh nhỏ khác nhau. Tập I trong bản PDF trên vansu.info gồm: Kinh Tiểu Tụng (có Tam Quy, Thập Giới, Kinh Điềm Lành, Kinh Châu Báu, Kinh Lòng Từ), Kinh Pháp Cú, Kinh Phật Tự Thuyết, Kinh Phật Thuyết Như Vậy và Kinh Tập. Đây là nơi có những bài kinh được tụng nhiều nhất trong truyền thống Nam tông.
Nên đọc bài nào trước?
Nếu mới bắt đầu, bạn có thể đi theo thứ tự này, mỗi bước chỉ vài trang:
- Kinh Pháp Cú (Tiểu Bộ): các câu kệ ngắn, dễ nhớ, dễ ngẫm.
- Kinh Lòng Từ và Kinh Điềm Lành (Tiểu Bộ): ngắn, thiết thực, có thể tụng.
- Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt (Trường Bộ): lời dạy cho người tại gia về đời sống.
- Kinh Kalama (Tăng Chi Bộ): cách tiếp cận giáo pháp bằng tinh thần kiểm chứng.
- Kinh Niệm Xứ (Trung Bộ, bài 10): nền tảng của thiền quán.
- Kinh Chuyển Pháp Luân (Tương Ưng Bộ): bài pháp đầu tiên về Tứ diệu đế.
- Kinh Đại Bát Niết Bàn (Trường Bộ): để hiểu những ngày cuối đời Đức Phật.
Cách đọc để không bỏ cuộc
- Đọc ít, đọc đều: một bài kinh ngắn mỗi ngày tốt hơn đọc dồn một lần.
- Đừng đọc từ trang đầu của bộ lớn. Hãy chọn bài kinh cụ thể theo danh sách trên.
- Chú ý lối lặp trong kinh. Kinh Pali thường lặp lại cụm từ vì vốn được truyền miệng. Đây là đặc điểm của thể loại, không phải lỗi.
- Đọc phần Giới thiệu của dịch giả ở đầu mỗi bộ để hiểu bối cảnh.
- Thực hành một điều nhỏ sau khi đọc, như giữ chánh niệm khi thở, hoặc nói lời nhu hòa trong một ngày.
Câu hỏi thường gặp
Kinh tạng Pali khác kinh Đại thừa thế nào? Kinh Pali là hệ kinh gốc được truyền trong Phật giáo Nam tông và Nguyên thủy. Kinh Đại thừa (Bát Nhã, Pháp Hoa, Kim Cang...) phát triển về sau và được Phật giáo Bắc tông sử dụng. Hai hệ có chung nền tảng nhưng khác cách trình bày. Nếu bạn quen với kinh Đại thừa, bài Tâm Kinh là một ví dụ để so sánh văn phong.
Người mới nên đọc bộ nào trước? Trung Bộ là điểm xuất phát tốt nhất, vì các bài kinh vừa phải và chủ đề đa dạng. Nếu chỉ muốn đọc nhẹ, hãy bắt đầu từ Kinh Pháp Cú trong Tiểu Bộ.
Vì sao Tiểu Bộ chỉ có Tập I? Bản PDF hiện có trên trang là Tập I của Tiểu Bộ. Các tập còn lại của bộ này chưa được đăng.
Nên đọc bản Việt hay Pali? Người đọc thông thường chỉ cần bản Việt. Bản Pali dành cho ai muốn nghiên cứu ngôn ngữ và đối chiếu từng chữ.
Tóm lại
Năm bộ Nikaya là kho tài liệu gốc về lời Phật dạy. Bạn không cần đọc hết, chỉ cần chọn đúng bài khởi đầu và đọc đều mỗi ngày. Bản PDF đầy đủ có tại trang đọc online và tải về. Bạn cũng có thể kết hợp với bộ sách giáo khoa Phật Học Phổ Thông để có bức tranh chung.
