Lễ cúng Mụ đầy cữ, đầy tháng, đầy năm: lễ vật và cách cúng

Khi nhà có thêm em bé, ngoài những lo toan chăm sóc, nhiều gia đình còn nghĩ đến việc làm lễ cúng Mụ để tạ ơn và cầu cho bé khỏe mạnh, hay ăn chóng lớn. Đây là một nghi lễ quen thuộc trong đời sống người Việt, nhưng cách chuẩn bị mỗi nơi một khác nên không ít bố mẹ trẻ còn bỡ ngỡ.

Bài viết này giúp bạn hiểu lễ cúng Mụ là gì, cúng vào lúc nào, cần sắm những gì và tiến hành theo thứ tự nào. Mọi chi tiết đều là phong tục dân gian, bạn có thể điều chỉnh theo điều kiện gia đình và tập quán địa phương.

Lễ cúng Mụ là gì?

Theo quan niệm dân gian, mỗi đứa trẻ ra đời đều do 12 bà Mụ, còn gọi là 12 bộ Tiên Nương, nặn ra và chăm sóc từ khi còn trong bụng mẹ. Mỗi bà Mụ trông coi một phần như dáng vóc, tính nết, giấc ngủ, ăn uống. Lễ cúng Mụ vì thế là dịp gia đình bày tỏ lòng biết ơn các bà Mụ và cầu mong các bà tiếp tục che chở cho bé.

Ở một số vùng, người ta thờ Mụ ngay trong nhà, nơi trẻ sơ sinh nằm. Cũng có nhà chỉ làm lễ vào những dịp đánh dấu tuổi nhỏ của bé.

Các mốc cúng Mụ thường gặp

• Đầy cữ: làm khi bé được vài ngày tuổi, đánh dấu bé đã qua những ngày đầu quan trọng. Một số tài liệu ghi mốc 3 ngày, nhiều nơi làm vào ngày thứ 12 hoặc 13 tùy phong tục.
• Đầy tháng: làm khi bé tròn một tháng tuổi, thường là bữa tiệc nhỏ mời họ hàng, vừa cúng Mụ vừa báo tin vui với tổ tiên.
• Đầy năm (thôi nôi): khi bé tròn một tuổi, kết hợp cúng Mụ với trò "bốc đồ vật" dự đoán sở thích tương lai.

Các mốc cụ thể và số ngày có thể khác nhau giữa các miền, giữa bé trai và bé gái ở một số nơi. Bạn nên hỏi người lớn trong dòng họ để làm cho đúng nếp nhà. Để chọn ngày giờ đẹp, bạn có thể tra tại xem ngày tốt xấu.

Chuẩn bị lễ vật cúng Mụ

Lễ chính thường chia thành 12 phần cho 12 bà Mụ và một phần lớn hơn dành cho Mụ Chúa. Danh sách phổ biến gồm:

• Đồ mã: 12 đôi hài, 12 nén vàng và 12 bộ váy áo (màu xanh thường được dùng), kèm một phần lớn hơn cho Mụ Chúa.
• Trầu cau: 12 miếng trầu cánh phượng và một miếng to hơn.
• Đồ chơi: 12 bộ đồ chơi nhỏ như bát, đũa, chén, con giống, xe, bằng nhựa hoặc sành sứ, thêm một bộ lớn.
• Hải sản sống: cua, ốc, tôm, thường chuẩn bị mỗi loại theo từng phần như trên. Nhiều nhà rút gọn còn mỗi loại vài con.
• Oản, bánh kẹo, hoa quả: chia 12 phần, thêm một phần to.
• Lễ mặn: xôi, gà luộc, cơm, canh, rượu.
• Hương hoa: bát hương, hoa tươi, tiền vàng, một cốc nước sạch.

Gia đình có thể đơn giản hơn, miễn là thể hiện lòng thành. Người xưa dặn "mâm cao cỗ đầy không bằng tâm thành".

Cách bày lễ

• Đặt phần lễ dành cho Mụ Chúa ở chính giữa hương án, 12 phần còn lại chia đều hai bên.
• Mâm lễ mặn, hương hoa đặt phía trên, mâm hải sản sống đặt thấp hơn.
• Chọn giờ lành, dọn dẹp gọn gàng khu vực bày lễ, tránh ồn ào.

Các bước làm lễ

1. Bố hoặc mẹ thắp ba nén hương, bế bé đến trước hương án.
2. Đọc lời khấn: kính mời các bà Mụ, nêu rõ tên, ngày giờ sinh của bé, cầu cho bé khỏe mạnh, ngoan hiền, thông minh, bình yên và gia đình thuận hòa. Bạn có thể tham khảo văn khấn lễ cúng Mụ và văn khấn lễ cúng Mụ đầy năm.
3. Vái ba vái rồi chờ hương cháy hết khoảng ba tuần hương theo cách gọi dân gian.
4. Khi hương tàn thì hóa vàng mã, váy áo. Có nhà rảy chút rượu khi hóa.

Việc nên làm sau khi cúng

• Đem cua, ốc, tôm đi thả ở ao, hồ hoặc sông, gọi là phóng sinh. Hãy chọn nơi thích hợp, không thả sinh vật xuống nơi ô nhiễm.
• Giữ lại đồ chơi bằng nhựa hoặc sành sứ cho bé.
• Cả gia đình và khách mời cùng thụ lộc, chúc bé luôn bình an.

Một số lưu ý

• Nhà có bé còn nhỏ nên chọn nơi lễ thoáng mát, tránh khói hương dày hoặc quá đông người.
• Nếu gia đình theo đạo khác hoặc không thờ cúng, bạn vẫn có thể tổ chức một buổi họp mặt ấm cúng để chào đón em bé.
• Không cần quá cầu kỳ. Điều quan trọng là bố mẹ thể hiện lòng biết ơn và mong muốn tốt đẹp cho con.

Câu hỏi thường gặp

Bắt buộc phải cúng Mụ không? Không bắt buộc. Đây là tín ngưỡng và phong tục, nhiều gia đình chọn làm để gửi gắm ước nguyện và gắn kết người thân.

Cúng Mụ vào giờ nào? Dân gian thường chọn giờ hoàng đạo trong ngày, có nơi cúng buổi sáng. Bạn nên tham khảo người lớn trong họ và chọn giờ phù hợp thuận tiện cho cả nhà.

Ai nên là người khấn? Thường là bố hoặc mẹ của bé, bế bé trước hương án. Nếu bé còn quá nhỏ hoặc mẹ chưa khỏe, người lớn tuổi trong nhà có thể thay mặt khấn.

Có thể cúng chay không? Được. Nhiều gia đình cúng chay bằng oản, hoa quả, bánh, chè, miễn là chu đáo và thành tâm.