Kinh Sám Hối Lục Căn: toàn văn, ý nghĩa và cách thực hành

Nhiều người tụng kinh sám hối vào đầu tháng, ngày rằm hay cuối năm để nhìn lại mình. Trong các bài sám hối, Kinh Sám Hối Lục Căn (sám hối sáu căn) dễ áp dụng vì chia lỗi lầm theo sáu "cửa" gần gũi: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Bài viết có toàn văn để đọc tụng, giải thích từng đoạn và hướng dẫn cách sám hối.

Kinh Sám Hối Lục Căn là gì?

Theo Phật học, căn là các cơ quan cảm nhận, giống cánh cửa để ta tiếp xúc với thế giới. Có sáu căn:

• Nhãn căn (mắt) tiếp xúc hình sắc.
• Nhĩ căn (tai) tiếp xúc âm thanh.
• Tỷ căn (mũi) tiếp xúc mùi hương.
• Thiệt căn (lưỡi) tiếp xúc vị và lời nói.
• Thân căn (thân) tiếp xúc xúc chạm và hành động.
• Ý căn (ý) tiếp xúc ý nghĩ, ký ức, cảm xúc.

Khi sáu căn gặp cảnh bên ngoài, nếu thiếu tỉnh thức, ta dễ sinh tham, giận hay mê, rồi nói và làm điều gây tổn hại. Sám hối lục căn là nhìn lại từng cửa để biết mình đã lỡ ở đâu.

Nội dung chính của kinh

1. Lễ kính và quy y: kính lễ chư Phật, chư Bồ Tát, thành tâm nhìn lại.
2. Sám hối theo từng căn: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân.
3. Kệ sám hối: bao quát lời nói, việc làm và ý nghĩ (ý căn), kèm lời nguyện không tái phạm.

Toàn văn Kinh Sám Hối Sáu Căn

Bản dưới đây trích từ Kinh Phật cho người tại gia, Sa môn Thích Nhật Từ soạn dịch, được đăng lại để tiện đọc tụng; bản quyền thuộc về người soạn dịch. Mỗi chùa, mỗi bản in có thể khác vài chữ. Bạn nên theo bản của chùa mình hoặc thầy hướng dẫn.

Lễ kính

Đại từ đại bi thương chúng sinh,
Đại hỷ đại xả cứu muôn loài,
Tướng Phật trang nghiêm, hào quang tỏa,
Chúng con kính lễ, hướng tâm về.

Hiểu đơn giản: Mở đầu là lời kính lễ đức Phật, bậc có lòng thương lớn và hào quang trang nghiêm, rồi hướng tâm về nương tựa.

Quy y và đảnh lễ

Nam-mô Quá Khứ Nhất Thiết Phật.
Nam-mô Vị Lai Nhất Thiết Phật.
Nam-mô Thích-ca Mâu-ni Phật
Nam-mô Đại Trí Văn-thù-sư-lợi Bồ-tát.
Nam-mô Đại Hạnh Phổ Hiền Bồ-tát.
Nam-mô Đại Bi Quán Thế Âm Bồ-tát.
Nam-mô Đại Lực Đại Thế Chí Bồ-tát.
Nam-mô Đại Nguyện Địa Tạng Vương Bồ-tát.
Nam-mô Đại Ca-diếp Bồ-tát.
Nam-mô Xá-lợi-phất Bồ-tát.
Nam-mô Mục-kiền-liên Bồ-tát.
Nam-mô A-nan-đa Bồ-tát.
Nam-mô Tu-bồ-đề Bồ-tát.
Nam-mô Phú-lâu-na Bồ-tát.
Nam-mô Ca-chiên-diên Bồ-tát.
Nam-mô A-na-luật Bồ-tát.
Nam-mô Ưu-ba-li Bồ-tát.
Nam-mô La-hầu-la Bồ-tát.

Hiểu đơn giản: Danh hiệu chư Phật và chư Bồ Tát được niệm lên để nương tựa, gợi nhớ trí tuệ, hạnh nguyện, từ bi và nguyện lực trước khi bắt đầu sám hối.

Lời phát nguyện

Từ vô thủy đến nay muôn kiếp
Quên bản tâm, đâu biết đạo mầu.
Ba đường khổ ải sa vào,
Sáu căn lầm lạc nhân sâu bao đời.

Nay con nguyện làm vơi tội lỗi
Để tránh điều thống hối về sau,
Xét soi nhân quả đuôi đầu,
Chúng con xin nguyện trồng sâu căn lành.

Hiểu đơn giản: Từ lâu ta quên bản tâm, để sáu căn dẫn đi lầm lạc. Nay nhìn lại nhân quả, nguyện giảm lỗi và gieo thêm căn lành.

Sám hối nghiệp của mắt

Lầm hoa giả mà quên trăng thật,
Yêu ghét rồi xấu đẹp cạnh tranh,
Xa đường chánh kiến lầm mình,
Phân chia vàng đỏ, trắng xanh mê mờ.

Mắt nhìn lệch khác gì như quáng,
Gặp vẻ xinh duyên dáng trộm nhìn,
Chưa mù mà mắt không tinh,
Chẳng hay ‘mặt thật’ của mình ra sao.

Gặp kẻ giàu, tranh nhau nhướng mắt,
Thấy người nghèo muốn khuất cho xong,
Người dưng chết chóc ngoài lòng,
Bà con tạ thế, lệ dòng khóc than.

Đến Tam bảo, Già Lam, chùa tháp,
Thấy tượng, kinh chẳng chút đoái hoài,
Tại chùa lại đoái gái trai,
Mải mê liếc mắt đưa mày sắc dâm.

Chẳng nể sợ Long Thần, Hộ Pháp,
Làm ố hoen cửa Phật trang nghiêm,
Tội này vô lượng vô biên,
Phát sinh từ cửa mắt nhìn mà ra.

Nghiệp ác này phải sa địa ngục,
Bao kiếp dài mới được làm người,
Làm người lại bị mắt đui,
Nếu không sám hối hẳn thời khó xong.

Nay con nguyện một lòng sám hối,
Biết bao điều tội lỗi xưa nay,
Thành tâm quỳ trước Phật đài,
Lạy Ba Ngôi Báu tỏ bày ăn năn.

Hiểu đơn giản: Mắt dễ bị hình sắc cuốn đi, phân biệt giàu nghèo, đẹp xấu, nhìn thiếu tôn kính nơi thờ tự. Sám hối mắt là nhìn lại cách mình nhìn người và nhìn đời.

Sám hối tội của tai

Thích lời tà, ghét nghe chánh pháp,
Gốc “thật” quên, mải miết theo ngoài,
Sáo đàn inh ỏi khoái tai,
Mõ chuông tu niệm tưởng loài ếch kêu.

Câu vè ví ham vui để dạ,
Lời kinh cùng tiếng kệ ngoài tai,
Lời dua nịnh lại vui vầy,
Những lời “ngọt mật” khen hay mong cầu.

Nghe lời phải đã nào tin nhận,
Ba chén vào đôi bạn gái trai,
Châu đầu áp má kề tai,
Ba điều bốn chuyện dông dài dễ quen.

Lời thầy dạy chẳng thèm nghe tới,
Lời bạn hiền khuyên chói cả tai,
Hiếu trung lễ nghĩa gác ngoài,
Chạy theo tiếng ái, vui vầy giai nhân.

Lời kinh kệ chẳng màng, chẳng thích,
Tội như vầy chứa chất vô biên,
Dẫy đầy một khối trần duyên,
Hết đời, đường ác phải liền đọa sa.

Trả hết nghiệp rồi đi sinh tiếp,
Sinh làm người bị điếc hai tai,
Dốc lòng sám hối từ nay,
Lạy Ba Ngôi Báu tỏ bày ăn năn.

Hiểu đơn giản: Tai thích lời ngọt, lời đồn, tiếng vui ồn ào mà ngại nghe lời khuyên hay chánh pháp. Sám hối tai là tập nghe điều đúng và nghe người khác chân thành.

Sám hối tội của mũi

Về mùi lạ, mũi tham trăm thứ,
Chẳng kể gì hương tuệ sạch trong,
Thích tìm sạ ướp, lan xông,
Mùi hương giới định, mũi không biết gì.

Trước bàn Phật mỗi khi nhang đốt,
Khói quyện quanh phảng phất hương trầm;
Trộm hương phẩy khói hít thầm,
Long thần há nể, quỷ thần xem khinh.

Mùi son phấn hồng nhan luyến chặt,
Chẳng đoái hoài cây giác hoa tâm,
Chợ xa rồi lại bếp gần,
Của ngon vật lạ chẳng cần sạch dơ.

Chẳng kể chi mùi như thịt cá,
Dù tanh hôi dùng cả, chẳng tha,
Đàm vàng nước mũi chảy ra,
Dơ thềm bẩn đất, lê la say nằm.

Chốn cửa Phật phòng tăng chẳng kể,
Mùi nặc nồng hơi thở mà kinh,
Ngửi sen ý trộm khởi sinh,
Nghe mùi má phấn tư tình phát ra.

Nào hay đó đều là nghiệp mũi,
Những thứ này tội lỗi vô biên,
Dẫy đầy một khối trần duyên,
Chết rồi đường ác phải liền đọa sa.

Trả hết nghiệp rồi đi sinh tiếp,
Làm thân người bệnh nghiệp khổ thay,
Dốc lòng sám hối từ nay,
Con xin quỳ trước Phật đài ăn năn.

Hiểu đơn giản: Mũi tham mùi hương, mùi ngon và thiếu giữ gìn sự sạch sẽ, trang nghiêm nơi thờ cúng. Sám hối mũi là giữ lòng thanh tịnh, bớt chạy theo cảm giác.

Sám hối tội của lưỡi

Tham mọi vị mà mình ưa thích,
Chẳng kể gì xấu tốt, dở ngon,
Nếm vào thứ béo, thứ còm,
Sát sinh hại vật chỉ dồn nuôi thân.

Gà, vịt, cá, chim… hầm cho kỹ,
Lại thêm vô ngũ vị tỏi hành…
Kể gì mùi vị hôi tanh,
Miễn sao khoái khẩu là sinh lưỡi thèm.

Nay chưa đã, mai tìm ăn nữa,
Gặp phải kỳ đến bữa đàn chay,
Cầu thần lễ Phật lời hay,
Cố để bụng đói qua ngày cho xong.

Thức ăn chay lỏng lòng lạt miệng,
Khi phải ăn chẳng luyến, chẳng màng,
Như người bệnh phải vương mang,
Ăn không ngon miệng cốt dùng qua loa.

Thấy thịt cá lòng đà hoan hỷ,
Cơm rượu nồng bí tỉ vui vầy,
Gặp khi cưới gả đêm ngày,
Cùng là rượu thịt ma chay tiệc tùng.

Rồi sát sinh mà dùng lấy thịt,
Khiến trùng trùng tội nghiệp manh nha,
Lại ba tấc lưỡi như là:
Dệt thêu, đâm thọc, ác tà, dối gian.

Vô lễ với họ hàng, Tam bảo,
Mắng chửi người, ráo nạo mẹ cha,
Gièm pha, dè bỉu người ta,
Luận bàn kim cổ nào là khen chê.

Lỗi bản thân giấu che đây đó,
Khoe giàu sang, nghèo khó miệt khinh,
Tăng Ni xua đuổi, chẳng gần,
Kẻ ăn người ở, chửi inh cả ngày.

Lời gièm xỉa như bày thuốc độc,
Nịnh hót như cung bậc phím đàn,
Lấy điều sai quấy điểm trang,
Nói không thành có, oán than lạnh nồng.

Việc như vậy trùng trùng vô kể,
Như hà sa chẳng thể đếm cùng,
Chết sa địa ngục nấu nung,
Lưỡi môi cày kéo, nước đồng rót vô,

Quả báo ấy bao giờ mới hết,
Sanh làm người câm điếc suốt đời,
Nay con quỳ trước Phật đài,
Lạy Ba Ngôi Báu tỏ bày ăn năn.

Hiểu đơn giản: Lưỡi liên quan đến ăn uống tham đắm, sát sinh và lời nói: dối gian, đâm thọc, mắng chửi, chê bai. Sám hối lưỡi là ăn có tỉnh thức và nói lời hiền.

Sám hối tội của thân

Xét thân xác tinh cha, huyết mẹ,
Phối hợp nên nhờ thế thành hình,
Trăm hài năm tạng kết sinh,
Chấp cho là thật thân hình của ta.

Tự quên mất bỏ qua “thân pháp”,
Rồi dâm tà, trộm cướp, sát sanh,
Khiến cho ba nghiệp hoành hành,
Để rồi quả báo quẩn quanh luân hồi.

Nghiệp sát sinh nơi người tàn ác,
Chẳng lòng từ hạ sát chúng sinh,
Đâu hay sinh vật với mình,
Vốn cùng một thể, vốn sinh một nguồn.

Khi sát hại chẳng buồn thương tiếc,
Chỉ lợi mình mà giết chúng sinh,
Nào làm thuốc độc cho tinh,
Ngải bùa trù yểm gian manh rợn người.

Người còn hại, dễ thời thương vật,
Nào đốt rừng, săn thú, lấp khe,
Bẫy chim, bắt cá, hội hè,
Niệm vừa dấy nghĩ thấy nghe vui làm.

Mỗi hành động đều mang tội lỗi,
Phải siêng năng sám hối, xa lìa,
Cho hay trộm cắp nghiệp tà,
Của người nhìn thấy đã là nổi tham.

Vướng lòng tham việc làm chẳng ngại:
Móc túi rồi cạy cửa, cạy rương,
Đến nơi chùa tháp, thiền đường,
Lòng tham thấy của dễ thường bỏ qua.

Không chỉ cắp ngọc ngà châu báu,
Mới tạo thành tội báo nghiệp sinh.
Cho dù cọng cỏ cây kim,
Không cho mà lấy đều sinh nghiệp này.

Mê nhan sắc, tơ lòng bủa khắp,
Thích phấn son mắt đắm ái tình.
Quên đi hai chữ liêm trinh,
Chỉ vì tham dục, ngục hình khổ đau.

Lòng chung thủy bắt đầu vơi cạn,
Đã không suy xét xa gần,
Ngu si mê muội: Làm nhân đọa đày.
Nghiệp báo ác đã gây rất nặng,

Đến cuối đời dứt mạng ra đi,
Rơi vào địa ngục A-tỳ,
Trải muôn ngàn kiếp dễ gì đầu thai.
Khi tái sanh ngu si mê muội,

Nếu không lo sám hối tiêu trừ,
Khó mà dứt nghiệp ngu si,
Trăm ngàn vạn kiếp như mù khó thông.
Nay con nguyện một lòng sám hối,

Biết bao điều tội lỗi xưa nay,
Thành tâm quỳ trước Phật đài,
Lạy Ba Ngôi Báu tỏ bày ăn năn.

Nam-mô Chứng Minh Sư Bồ-tát Ma-ha-tát.

Hiểu đơn giản: Thân gắn với sát sinh, trộm cắp, tà dâm. Bài nhắc mọi sinh vật cùng một nguồn nên cần lòng từ, và khuyên giữ sự chính trực. Sám hối thân là sửa hành động.

Kệ sám hối

Con đã gây ra bao lầm lỗi,
Khi nói, khi làm, khi tư duy,
Tham lam, hờn giận và ngu si,
Nay con cúi đầu xin sám hối.

Một lòng con cầu Phật chứng tri,
Bắt đầu hôm nay nguyện làm mới,
Nguyện sống đêm ngày trong chánh niệm,
Nguyện không lặp lại lỗi lầm xưa.

Bao nhiêu lầm lỗi cũng do tâm,
Tâm tịnh còn đâu vết lỗi lầm.
Sám hối xong rồi lòng nhẹ nhõm,
Ngàn xưa mây bạc vẫn thong dong.

Nam-mô Cầu Sám Hối Bồ-tát Ma-ha-tát.

Hiểu đơn giản: Phần kết gom lại lỗi từ lời nói, việc làm, ý nghĩ rồi nguyện bắt đầu mới, sống chánh niệm, không lặp lại. Ý chính: tâm thanh tịnh thì lỗi lầm không còn vướng.

Lỗi thường gặp ở từng căn

Mắt. Ham nhìn, bị hình sắc cuốn đi, so sánh giàu nghèo, coi thường người khác, hoặc thiếu tôn kính khi đến nơi thờ tự.

Tai. Thích nghe lời xúi giục, chê bai, tin đồn. Khó nghe lời khuyên chân thành, đam mê âm thanh làm tâm tán loạn.

Mũi. Tham đắm mùi hương, thích thú những thứ kích thích giác quan, thiếu giữ gìn sự sạch sẽ, trang nghiêm nơi thờ cúng.

Lưỡi. Ăn uống tham đắm hoặc sát sinh, nói dối, nói lời ác, nói đâm thọc, chê bai, mắng chửi.

Thân. Làm điều gây hại: sát sinh, lấy của không cho, hành vi sai trái trong quan hệ tình cảm, cẩu thả với công việc và người thân.

Ý. Tham muốn, thù ghét, ganh tị, nuôi hận, ôm mãi những suy nghĩ tiêu cực.

Sám hối đúng nghĩa là gì?

Sám hối không phải tự trách hay sợ hãi. Có thể hiểu gồm bốn bước:

1. Nhận ra: gọi tên đúng lỗi của mình, không biện minh.
2. Hối hận có chừng mực: thấy rõ hậu quả nhưng không chìm trong mặc cảm.
3. Sửa chữa: xin lỗi người bị ảnh hưởng, bù đắp khi có thể.
4. Phát nguyện: quyết tâm không lặp lại, bắt đầu từ việc nhỏ.

Đọc kinh chỉ là một phần. Phần quan trọng hơn là thay đổi hành vi sau đó.

Hướng dẫn cách tụng Kinh Sám Hối Lục Căn

Chuẩn bị

1. Rửa tay, rửa mặt, mặc đồ chỉnh tề. Chọn nơi yên tĩnh, có thể trước bàn Phật.
2. Thắp hương (không bắt buộc), ngồi thẳng, hít thở vài nhịp.
3. Niệm "Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật" ba lần, rồi bắt đầu tụng.

Khi tụng

• Đọc hoặc tụng chậm, rõ ràng, giữ nhịp đều. Nếu có mõ, gõ theo nhịp.
• Mỗi căn dừng vài nhịp thở để nhớ việc cụ thể trong ngày của mình.
• Người mới có thể chia nhỏ: mỗi ngày tụng một đến hai căn, quen dần rồi tụng cả bài.
• Có thể ghi lại mỗi căn một việc muốn sửa, ví dụ bớt nói lời gay gắt, bớt lướt điện thoại.

Kết thúc

Hồi hướng công đức:

Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả; đệ tử và chúng sinh, đều trọn thành Phật đạo.

Có thể lạy ba lạy hoặc chắp tay xá, rồi làm một việc thiện nhỏ như giúp đỡ ai đó, nói lời tử tế hoặc tha thứ. Xem thêm hướng công đức và hồi hướng.

Khi nào nên tụng?

• Hằng ngày: sáng sớm hoặc tối trước khi ngủ. Đều đặn quan trọng hơn dài.
• Mùng một và ngày rằm: dịp nhiều người nhìn lại mình.
• Cuối năm hoặc trước một việc quan trọng: để dọn lòng và bắt đầu mới.

Lưu ý

• Những hình ảnh quả báo nặng trong bài là cách nói truyền thống để cảnh tỉnh, không nhằm làm bạn sợ hãi hay tự trách. Hãy lấy đó làm lời nhắc sống thiện.
• Sám hối đi cùng việc sửa đổi, làm lành, không chỉ đọc kinh rồi lặp lại lỗi cũ.
• Nếu có điều gây tổn hại cho người khác, hãy tìm cách xin lỗi và hàn gắn khi có thể.
• Muốn tụng đúng nhịp và âm, hãy nhờ thầy hoặc người tụng lâu năm chỉ dạy.

Câu hỏi thường gặp

Kinh Sám Hối Lục Căn có bắt buộc theo đạo Phật không? Không. Ai cũng có thể dùng bài sám hối này như một cách nhìn lại bản thân. Nếu theo đạo, bạn có thể tụng cùng thầy hoặc tại chùa.

Tụng một lần có xóa hết lỗi không? Không. Sám hối là quá trình. Mỗi lần tụng là dịp nhắc mình sửa đổi, quan trọng nhất là hành động sau đó.

Nên tụng bao lâu một lần? Tùy duyên. Có người tụng hằng ngày, có người vào mùng một, ngày rằm hoặc cuối năm. Quan trọng là đều đặn và thành tâm.

Tôi không hiểu hết từ Hán Việt thì sao? Bạn có thể đọc phần "Hiểu đơn giản" dưới mỗi đoạn trước, rồi mới tụng.

Tóm lại

Kinh Sám Hối Lục Căn giúp ta soi lại sáu cửa tiếp xúc với đời sống, nhận ra lỗi cụ thể và bắt đầu sửa từ những việc nhỏ. Hãy sám hối nhẹ nhàng, thật lòng và biến nó thành thói quen. Muốn tìm hiểu thêm, bạn có thể đọc chánh pháp là gì, hướng công đức là gì và Kinh Phổ Môn.