Phong tục ngày Tết: xông đất, lì xì và những điều thường kiêng ba ngày đầu năm

Ba ngày đầu năm luôn là khoảng thời gian được nhiều gia đình trân trọng nhất. Ông bà ta tin rằng khởi đầu thuận lợi sẽ mang lại may mắn cả năm, vì vậy có nhiều phong tục và kiêng kỵ gắn với những ngày này. Bài viết giải thích các phong tục phổ biến và gợi ý cách áp dụng hợp lý trong cuộc sống hiện đại.

Đây là quan niệm dân gian, mỗi vùng mỗi nhà có cách hiểu khác nhau. Hãy coi đây là nét văn hóa để tham khảo, không phải điều bắt buộc.

Xông đất: chọn ai, vào lúc nào?

Xông đất (xông nhà) là việc người đầu tiên bước vào nhà trong năm mới. Dân gian tin rằng người đó mang theo vận khí cho gia đình cả năm.

Chọn người xông đất:

• Người có tuổi hợp với tuổi gia chủ, tính tình vui vẻ, khỏe mạnh, làm ăn thuận lợi.
• Có thể là người thân, bạn bè hoặc hàng xóm gần gũi.
• Nhiều nhà chủ động nhờ trước để người xông đất không bị bất ngờ.

Giờ xông đất: thường chọn giờ tốt sau giao thừa hoặc buổi sáng mùng 1. Bạn có thể xem giờ hoàng đạo của ngày mùng 1 trên xem ngày tốt xấu, và dùng xem tuổi xông đất để tham khảo tuổi hợp.

Nếu không có ai đúng tuổi? Gia chủ có thể tự "xông đất" bằng cách ra khỏi nhà rồi bước vào lại trong giờ đẹp. Nhiều nhà làm cách này cho gọn, an tâm.

Lì xì đầu năm

Lì xì là phong bao đựng tiền mừng tuổi, trao cho trẻ em và người lớn tuổi với lời chúc may mắn.

• Ý nghĩa chính nằm ở lời chúc, không phải số tiền. Tiền lẻ, mới, phẳng thường được ưa chuộng vì thể hiện sự chu đáo.
• Mức tiền: tùy gia đình, không nên so bì. Với trẻ nhỏ, một phong bao nhỏ cũng đủ vui.
• Không lì xì trong lúc tranh cãi, chọn lúc trang trọng, vui vẻ.
• Với người lớn tuổi, nhiều con cháu tặng phong bao như lời chúc sức khỏe.
• Dùng tiền sạch sẽ, tránh tiền rách, cũ nát hoặc dính bẩn.

Những điều dân gian thường kiêng

Quét nhà, đổ rác

Nhiều nhà kiêng quét nhà trong mùng 1 vì sợ "quét" mất may mắn. Nếu cần, bạn quét nhẹ vào trong góc thay vì quét ra cửa, hoặc dọn vào mùng 2, mùng 3.

Vay mượn, cho vay, đòi nợ

Tránh đòi nợ hoặc cho vay trong những ngày đầu năm vì quan niệm này gắn với chuyện tài lộc. Nếu cần thiết, hãy nói chuyện nhẹ nhàng hoặc để sau Tết.

Cãi vã, nói lời không hay

Mùng 1 mà vui vẻ thì cả năm hòa thuận. Vì vậy nhiều gia đình giữ lời ăn tiếng nói nhẹ nhàng, tránh to tiếng, tránh nói điều xui xẻo như chết chóc, bệnh tật.

Làm vỡ đồ

Vỡ đồ bị xem là điềm xấu. Nếu lỡ làm vỡ, nhiều người nói câu hóa giải như "Tuế tuế bình an" (mỗi năm đều bình an) để giữ không khí vui vẻ.

Mặc đồ quá tối

Nhiều người kiêng mặc toàn đồ đen ngày đầu năm, nên chọn màu tươi như đỏ, vàng, xanh để tạo cảm giác may mắn.

Kiêng ăn gì?

Một số vùng kiêng ăn một vài món ngày mùng 1 vì lý do chơi chữ hoặc tập quán địa phương. Bạn nên hỏi người lớn trong nhà hơn là làm theo thông tin chung chung.

Các việc dân gian khuyến khích

• Mở cửa đón may mắn, treo hoa, cành đào, quất.
• Dọn dẹp sạch sẽ trước giao thừa.
• Đi lễ chùa, đình, miếu cầu bình an.
• Chúc Tết ông bà, cha mẹ, họ hàng.
• Chuẩn bị sẵn thức ăn để cả nhà không phải nấu nhiều.
• Mua tặng nhau những điều nhỏ xinh, đơn giản.

Gợi ý áp dụng nhẹ nhàng

• Chọn những phong tục phù hợp với gia đình thay vì làm hết.
• Nếu người lớn quan trọng việc kiêng kỵ, tôn trọng bằng cách giữ vài điều đơn giản như không cãi vã, không quét nhà ngày mùng 1.
• Nếu trong nhà có người không tin, giải thích như một nét văn hóa, không ép buộc.
• Dành thời gian ngồi bên nhau, chuyện trò, vì đó là điều đáng quý nhất của ngày Tết.

Tóm lại

Xông đất, lì xì và các kiêng kỵ ngày Tết là nét văn hóa gửi gắm mong ước một năm thuận lợi. Bạn có thể chọn áp dụng vài điều phù hợp, giữ không khí vui vẻ và ấm áp trong gia đình. Nếu muốn chọn giờ xông đất hoặc kiểm tra tuổi hợp, hãy dùng xem tuổi xông đất và xem lịch âm.