Ngày Phật Niết Bàn 15 tháng 2 âm lịch: ý nghĩa và việc nên làm

Giữa tháng 2 âm lịch, khi cái rét đầu xuân vừa nhẹ đi, nhiều ngôi chùa tổ chức lễ tưởng niệm Đức Phật nhập Niết bàn. Đây là một trong những ngày lễ quan trọng của Phật giáo, vừa mang không khí trang nghiêm, vừa gợi nhớ lời dạy cuối cùng của bậc Thầy.

Bài viết giải thích ngày Phật Niết Bàn là gì, rơi vào ngày nào, những mốc chính trong cuộc đời Đức Phật và cách tưởng niệm đơn giản, phù hợp.

Ngày Phật Niết Bàn là ngày nào?

Theo truyền thống Phật giáo Đại thừa phổ biến ở Việt Nam, ngày Phật Niết Bàn là 15 tháng 2 âm lịch hằng năm. Một số truyền thống khác, như Nam tông, tưởng niệm sự kiện này vào ngày trăng tròn tháng Vesak cùng với Đản sinh và Thành đạo. Vì vậy bạn có thể thấy mỗi chùa tổ chức một ngày khác nhau. Để biết ngày dương lịch tương ứng trong năm, bạn tra tại lịch âm dương.

Niết Bàn là gì?

Niết bàn nghĩa gốc là sự tắt lửa, tức tắt đi lửa tham, sân, si. Có hai cách dùng:

• Niết bàn hữu dư: người giác ngộ vẫn còn thân thể nhưng tâm đã hết phiền não.
• Niết bàn vô dư: khi thân thể chấm dứt, không còn tái sinh. Việc Đức Phật nhập diệt được gọi là nhập Vô dư Niết bàn.

Vì vậy người Phật tử không xem đây là ngày để than khóc, mà để nhớ ơn và học theo con đường giải thoát Ngài đã chỉ ra.

Các mốc chính trong cuộc đời Đức Phật

• Đản sinh: Thái tử Sĩ Đạt Đa ra đời tại vườn Lâm Tì Ni.
• Xuất gia: năm 29 tuổi, ngài rời hoàng cung đi tìm con đường chấm dứt khổ.
• Thành đạo: năm 35 tuổi, ngài đạt giác ngộ dưới cội Bồ đề.
• Chuyển pháp luân: bài giảng đầu tiên về Tứ diệu đế tại vườn Lộc Uyển.
• Thuyết pháp: khoảng 45 năm đi giảng dạy ở nhiều vùng Bắc Ấn Độ.
• Nhập Niết bàn: năm 80 tuổi, giữa hai cây Sa la ở Kusinara.

Những mốc này chỉ mang tính tóm lược. Các tài liệu có thể khác nhau chút ít về năm tháng và chi tiết.

Ý nghĩa của ngày lễ

• Nhớ công ơn Đức Phật: tưởng niệm bậc đã dành cả cuộc đời giảng dạy vì lợi ích của mọi người.
• Nhắc về vô thường: ngay cả bậc giác ngộ cũng có lúc sinh diệt, nên ta càng biết trân trọng thời gian.
• Khuyến tu: lời căn dặn cuối cùng, theo kinh điển, là hãy nương tựa vào chính mình và vào Pháp, tinh tấn tu học.
• Gắn kết cộng đồng: các buổi lễ giúp Phật tử gặp gỡ, cùng tụng niệm và chia sẻ.

Việc nên làm trong ngày Phật Niết Bàn

Đến chùa tham dự lễ tưởng niệm

Nhiều chùa tổ chức lễ cầu nguyện, thuyết pháp, thiền hành. Hãy đến với tâm khiêm cung, ăn mặc trang nhã, giữ yên lặng.

Thắp hương, dâng hoa tại nhà

Nếu không đi chùa được, bạn có thể thắp nén hương trước bàn thờ Phật, dâng hoa và nước sạch, ngồi lặng vài phút nghĩ về lời Phật dạy. Bạn có thể tham khảo văn khấn lễ Phật.

Tụng kinh hoặc đọc kinh sách

Chọn một bài kinh ngắn hoặc đọc một chương sách Phật. Bạn cũng có thể bắt đầu từ Phật học phổ thông.

Làm lành, tránh ác

Giúp một người gặp khó khăn, quyên góp cho nơi cần, hoặc đơn giản là nói lời tử tế. Đây là cách thiết thực nhất để tưởng niệm.

Hồi hướng công đức

Sau khi lễ hoặc làm việc thiện, đọc lời hồi hướng đến cha mẹ, người thân và mọi người. Xem thêm hương công đức là gì.

Ăn chay trong ngày

Nhiều người ăn chay ngày này. Tùy sức khỏe và niềm tin của mỗi người.

Lưu ý khi tham gia lễ

• Kiểm tra lịch sinh hoạt của chùa để biết chương trình chính thức.
• Giữ gìn vệ sinh, không xả rác, không đốt quá nhiều vàng mã.
• Không chen lấn, nhường người lớn tuổi và trẻ nhỏ.
• Cúng dường theo khả năng, không cần cầu kỳ.

Câu hỏi thường gặp

Ngày Phật Niết Bàn có phải ngày Phật mất không? Theo cách gọi thông thường là vậy, nhưng trong Phật giáo, Niết bàn mang ý nghĩa giải thoát, vì thế ngày này được gọi trang trọng là Phật nhập Niết bàn thay vì ngày mất.

Vì sao có chùa tổ chức rằm tháng 2, có chùa tổ chức rằm tháng 4? Do khác truyền thống: Đại thừa tưởng niệm Niết bàn vào 15 tháng 2, còn Nam tông gộp ba sự kiện vào ngày trăng tròn tháng Vesak. Bạn có thể đọc thêm rằm tháng 4 và đại lễ Vesak.

Có cần mặc đồ lam, đồ trắng khi đi lễ không? Không bắt buộc. Quan trọng là kín đáo, sạch sẽ và lịch sự.